De NDSM-werf // Geschiedenis en toekomst

Lieve medecontainerbewoners… Te warm, te koud, te vochtig. Je fiets wordt er 8 keer per jaar gejat, je postvakje opgeblazen met rotjes, de wasmachines zitten altijd vol. Vuilnis word gedumpt náást de container op de binnenplaats, je moet tweepits-elektrisch-koken, wanneer je de waterkoker en de oven aan hebt staan slaan de stoppen door, beperkt warm water, een constant dreunende bas van je onderbuurman, je mist altijd die pont voor college. Nou jongens een beetje sense of place (zoals mijn erfgoedtheorie lerares dat altijd zo mooi zegt) is hier wel op z’n plaats! Wij staan op cultureel erfgoed: dat dan weer wel!

Geschiedenis van de NDSM-werf

De geschiedenis van de NDSM werf gaat in het kort terug naar 1894. In dat jaar werd de Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij opgericht op Oostenburg, Amsterdam-Oost. Op dezelfde locatie waar een paar eeuwen eerder VOC-schepen werden gebouwd! Met de oprichting van deze werf wilde men de ondergang van de scheepsbouwindustrie een doorstart laten maken door het bouwen van moderne ijzeren schepen met mechanische aandrijving. Het bedrijf had veel succes en groeide hard.

Door gebrek aan uitbreidingsmogelijkheden moest de NSM opzoek naar een andere locatie. In 1915 werd die gevonden aan de overkant van het IJ: in Amsterdam Noord. In 1920 vind de Nederlandsche Dok Maatschappij ook zijn stekkie aan de IJ oever op het er naastgelegen terrein. Na de 2e WO besloten de bedrijven te fuseren. In 1946 ontstond de Nederlandsche Dok en Scheepsbouw Maatschappij: de NDSM. Er was op dat moment veel behoefte aan vervanging van oudere schepen en vervoer van en naar Nederlands-Indië. Daarnaast groeide de economie, waardoor het vervoer van goederen en passagiers ook enorm steeg.

500

rond 1966, ‘tt Dione’, vanaf boven gefotografeerd

 

1939

Plattegrond NSM-werf (Oostelijke gedeelte) zoals in 1939

De NDSM werd wereldwijd gezien als zeer succesvol en vooruitstrevend bedrijf in de scheepvaartwereld. De NDSM was ooit een van de grootste en modernste scheepsbouwwerven ter wereld. Een bedrijf waar veel innovaties zijn bedacht die nu nog steeds in de scheepsbouw en scheepsreparatie worden toegepast. Maar in de jaren ’70 raakt de NDSM in de problemen door de oliecrisis, politieke spelletjes, concurrentie: in 1984 sluit ze haar deuren.

ms-Oslofjord-is-van-stapel-gelopen

Motorschip Oslofjord – há daar komt die straatnaam vandaan! – wordt in 1949 vanaf helling 5 (waar de containerwoningen nu staan) te water gelaten. Het was het grootste passagierschip dat ooit door een Nederlandse scheepswerf voor het buitenland werd gebouwd. Het schip voer voor de Noorwegen Amerika Lijn.

1948-Lassers-op-ms-Oslofjord

1948, werknemers op het voorschip van de op helling 5 in aanbouw zijnde Oslofjord (fotocollectie: Martin Pruimers)

Tewaterlating-tt-Melania-voorschip-30-10-1968

1968 – het voorschip van de tt (turbine tanker) Melania wordt te water gelaten – het achterschip zal er later, in het water, aan vast gelast worden.

Werken bij de NDSM

Ruud van der Sluis (67) was van 1962 tot 1966 in dienst bij de NDSM. Hij werd daar intern opgeleid tot scheepsbeschieter (de maritieme variant van de interieurtimmerman/meubelmaker) en na zijn opleiding werd hij aan boord geplaatst op de nieuwbouwwerf Oost. Ook zijn grootvader, vader en broer werkten bij de NDSM.

1964-2-okt

1964: Bemetel (bedrijfsopleiding metaal en elektrotechniek) diploma-uitreiking door de directeur van de NDSM Ir. Scherpenhuijsen. 2e van rechts, Ruud van der Sluis.

NDSM werknemers waren trouw. Je kwam bij de NDSM binnen als jongen en je werd geacht tot aan je pensioen te blijven. ‘Dit was je leven en je werk, hier sleet je je dagen. Lief en leed werd gedeeld. Dat is nu wel even anders: je komt op kantoor, gaat werken op een of andere flexplek en je gaat weer.’ Er waren 17 personeelsverenigingen van de NDSM, kinderopvang, onderwijs, een ondernemingsraad, een medische dienst, een huisvestingsbureau. NDSM wás je leven als je daar werkte.

Ruud en zijn familie woonde tussen de andere NDSM gezinnen in Tuindorp-Oostzaan. Hoewel er een gedeelde trots en gevoel van samenhorigheid heerste tussen de NDSM medewerkers, was het ook een mozaïek aan verschillende cultuurtjes en er heerste er een duidelijke hiërarchie. Er was een verdeelde samenhang tussen werkplek, beroep en functie. De werf was 2 kilometer lang en je had veel verschillende onderdelen. ‘Werf west’ (scheepreparatie) en ‘werf Oost’ (nieuwbouwwerf) waren van oudsher al aparte bedrijven (NDM en NSM) en zorgde voor een onzichtbare scheiding. ‘Net alsof je Ajax en Feyenoord in één stadion zet: maar dan zonder het vechten’. Dan was er verschil in beroep: scheepsbouwer, machinefabriek werker, lasser, scheepsbeschieter, ga zo maar door… En was je dan: voorman, onderbaas, baas, bedrijfsleider? ‘Als je buurman opklom tot baas, kon je daar misschien nog wel leuk mee vissen, maar je keek wel uit wat je besprak op een verjaardag.’

Ondergang NDSM

1978-zelfs-de-honden-demonstreerden-op-20-mei-voor-de-baas

onderschrift: 20 mei 1978, demonstratie tegen de sluiting van de NDSM.

Toen de NDSM failliet ging, gaf dat veel leed en frustratie. Veel werknemers stonden na 20, 30, 40 jaar trouwe dienst op straat. Zeker diegene die een specifiek scheepsbouwberoep hadden, kwamen nergens anders aan de bak. Hun hele ritme en zekerheid was weg… Huwelijken strandden, lui die hopeloos aan de drank raakte, psychische problemen. Sociale vangnetten waren er toen nog helemaal niet. ‘Je kon bij meneer pastoor gaan uithuilen of zoiets, verder was er helemaal niets.’

Museum over de NDSM-werf

ruud

Ruud van der Sluis anno nu.

De geschiedenis van de NDSM-werf is een ondergewaardeerd hoofdstuk uit onze nationale en industriële geschiedenis, aldus Ruud van der Sluis secretaris/werkgroep lid van Stichting NDSM-Herleeft. Stichting NDSM-Herleeft heeft tot doel het bijeenbrengen, conserveren, documenteren, beheren en (weer) zichtbaar maken van de geschiedenis van de NDM, NSM en de NDSM.

Ruud verzamelt al meer dan 40 jaar memorabilia van de NDSM-werf. Fotomateriaal maar ook objecten. Voor Ruud is de NDSM-werf heilige grond. Hij ziet het nu langzaam ontaarden in een ‘feestpark’. Hij zou liever de historie de boventoon laten voeren.

‘Die zooi en graffiti van die hellingen moeten weg. We gaan op het Anne Frank huis toch ook geen reclameposters plakken en van het Paleis op de Dam maken we toch ook geen McDonalds vestiging? Hier interesseert niemand dat.’ Nu zijn we, aldus Ruud, nog net op tijd om in te grijpen en weer dingen zichtbaar te maken. Nu kun je nog laten zien hoe het was, hoe het werkte en waarom het zo was. Een architect gaat de hellingen nu weer bloot leggen en de ruimte eronder komt vrij. Wanneer deze eind volgend jaar worden ‘opgeleverd’ hoopt de Stichting NDSM-Herleeft er een museum/informatiecentrum te kunnen openen.

Verschillende visies

Er zijn veel uiteenlopende meningen over de koers voor toekomstige creatieve en culturele ontwikkelingen op de NDSM-werf. Het industriële erfgoed van de werf zal de leidraad zijn in de toekomst: en waar is dan ruimte voor? Denk en doe mee aan die discussie bij Selfmade Future, elke donderdag (tot 28 november) van 16-18:00 op het NDSM terrein.

Wie weet, containerbewoners, kunnen wij straks met z’n allen naar een museum over de geschiedenis over, ook onze, NDSM-werf: dat lijkt mij mooi. En het waarborgen van deze bijzondere geschiedenis hoeft echt niet ten koste te gaan van die vette feesten die hier worden gehouden – ook daar kunnen we trouwens met z’n allen naartoe 😉 – en de creatieve die er op de NDSM zitten.

Beeldmateriaal afkomstig uit verzameling Ruud van der Sluis.

Lees ook:

Heb je nog een leuk verhaal over een gebouw, plek, object in Amsterdam-Noord waar ik een leuk stukje over zou moeten schrijven? Graag, laat het me weten! lies@ilovenoord.nl

 

 

Reacties


ilovenoord