De St. Augustinuskerk: een sprookje op de dijk..

De St. Augustinuskerk op de Nieuwendammerdijk 225 krijgt een andere bestemming. Het gebouw zal hoogstwaarschijnlijk, aan het eind van de zomer 2014, niet langer dienen als een plek voor erediensten. Het zal een niet-religieuze publieke functie krijgen – meer mag Nico van der Peet, sinds 2004 pastoor van de Heilige Augustinusparochie, er niet over zeggen. De geïnteresseerde partij zou met zijn plannen, volgens de bisschop en de Augustinusparochie, ‘passend en waardig zijn, en recht doen aan het gebouw’.

Nieuwendam_RK_kerk

St. Augustinuskerk

De Nieuwendammerdijk is het allermooiste stukje Noord… En de St. Augustinuskerk met het zwarte punthekje ervoor, en de afbladderende kerkklok, is net een sprookje. Ik moest en zou er over schrijven. Hoe is deze kerk er zo gekomen? En hoe kijkt de huidige pastoor van der Peet aan tegen de kerk en de herbestemming van het pand?

Pastoor van der Peet

Het was zijn opdracht om het aantal kerkgebouwen in Amsterdam-Noord te reduceren van vijf naar één. En dat gaat lukken. Er zijn nu nog maar twee kerken in gebruik, de St. Augustinuskerk en de Stephanuskerk. De Stephanuskerk wordt gerenoveerd en zal straks dienen als kerk voor heel Noord. Als dat eenmaal gerealiseerd is, wordt de St. Augustinuskerk stap voor stap losgelaten. ‘We konden niet al die gebouwen die we hadden onderhouden. We zouden dan alleen nog maar bezig zijn met steen, glas, beton en rekeningen betalen. Wij wilden al onze energie steken in één goede locatie… Zodat onze kracht weer uit kan gaan naar de mensen, de gemeenschap. Dáár willen we onze aandacht aan besteden.’

Nieuwendam_RK_kerk-02

Pastoor van der Peet

Maar dat loslaten is ook best moeilijk. Pastoor van der Peet heeft vele mooie herinneringen aan de Augustinuskerk. Een jaarlijks hoogtepunt vindt hij kerstavond. ‘Er komen veel bewoners van de dijk die zich anders niet zo laten zien, hier in opperbeste stemming kerstmis vieren. Bijzonder mooi en sfeervol’. Maar vele bijzondere herinneringen zei u? ‘In de kerk gebeurt alles. Er worden kinderen gedoopt, huwelijken ingezegend en uitvaartdiensten gehouden. Het laatste is natuurlijk op zich droevig, maar kan ook heel mooi zijn. Het gaat vaak om mensen die een groot deel van hun leven, zo niet hun hele leven, hier gewoond hebben. Vorig jaar was er bijvoorbeeld een uitvaart van een mevrouw die bijna heel haar leven aan de dijk had gewoond. Op een zaterdagmorgen droegen haar kinderen, kleinkinderen en andere familieleden haar van het woonhuis naar de kerk. Hoe droevig ook, het was prachtig om het leven van een moeder, oma en medeparochiaan zo af te sluiten.’

De pastoor zijn lievelingsplek ín de kerk is waar hij als priester zit. Schuin achter het altaar met zicht op het grote venster. Op het venster staat een zetelende Christus afgebeeld. De kunstenaar verbeeld Christus aan het eind der tijden, als alles hier op aarde klaar en goed geëindigd is. Christus zal dan zetelen als vorst van vrede, ‘om recht te doen aan levenden en doden’. Het kijken naar dat raam inspireert van der Peet nog altijd.

Nieuwendam_RK_kerk-raamg

het venster met de zetelende Christus

Hij vindt het jammer, zonder over mensen te willen oordelen, dat het kerkbezoek  is afgenomen. ‘Ik denk dat het een zeer waardevolle dimensie is, of kan zijn, in het leven. Ik hoop dat veel mensen zich thuis zullen gaan voelen in de nieuwe Stephanuskerk.’

Geschiedenis van de St. Augustinuskerk

In Amsterdam-Noord gaat de geschiedenis van de Rooms-Katholieke kerk terug naar de 16e eeuw. Rond die tijd werd de eerste katholieke kerk geopend op de plek waar nu de Buiksloterkerk staat. Maar vanaf 1572 is het verboden om, in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, het Rooms-Katholieke geloof te belijden. Het protestantisme was de leidende godsdienst, de katholieken werden alleen maar gedoogd. Matthias van Veen, pastoor van 1572-1578, werd daarom verbannen uit Waterland.

Nieuwendam_RK_kerk-raam-beeld

St. Augustinus

Omdat er overdag niet ‘gekerkt’ mocht worden, werd dat ’s nachts in een woonhuis in de Buikslotermeer gedaan. Vanaf ca. 1600 kregen de Rooms-Katholieken langzamerhand weer wat meer vrijheid, wat het in 1669 mogelijk maakte een ‘schuilkerk’ in gebruik te nemen – in werkelijkheid een doodgewone boerenstolp. Het was nog steeds verboden een daadwerkelijke parochie op te richten en daarom werd de Rooms-Katholieke gemeenschap aangeduid als Statie. In datzelfde jaar, 1669, werd de Statie-Nieuwendam aan de orde van de Augustijnen gegeven. Geestelijk vader van deze orde is de Heilige Augustinus: die meerdere keren in de kerk zelf staat afgebeeld.

Met de herinvoering van de bisschoppelijke hiërarchie – het Rooms-Katholicisme mocht weer beleden worden – in 1853 werden de staties vervangen door parochies. Dus in 1857 wordt de Statie-Nieuwendam opgeheven en de St. Augustinuskerk verheven tot Parochiekerk te Nieuwendam.

De boerenstolp en de gebouwen die daarna als kerk dienden werden meerdere keren getroffen door rampen. Waaronder overstromingen en schade door een ontploffing in een nabijgelegen buskruit fabriek. De huidige St. Augustinuskerk is al het derde exemplaar op dezelfde plek!

Pastoor Joannes van Sleeuwen had de leiding over de bouw van de tegenwoordige kerk. In 1884 was de kerk in zo’n slechte staat dat het kerkbestuur een nieuwe kerk wilde bouwen… maar waar haalden ze het geld vandaan? Pastoor van Sleeuwen ging drie jaar lang op pad met paard en wagen, om te bedelen en collecteren voor deze nieuwe kerk! Een gedenksteen gemetseld in de toren getuigt van deze gebeurtenis. In 1888 wordt met de bouw van de kerk begonnen. Onder leiding van vooraanstaand architect A. Tepe werd een neogotische, driebeukige kruiskerk, in baksteen gebouwd. Sober en met strakke vormen, zonder decoraties.

Een blijvend sprookje op de dijk…

Gelukkig krijgt de kerk een publieke functie, en word dus niet zo afgesloten als de St. Ritakerk, die nu bezet wordt door Universal Studio’s en waar niets of niemand zonder pasje naar binnen mag. Nu kan iedereen nog een keer naar het venster met de zetelende Christus kijken: van binnenuit de kerk, zoals bedoeld.

Nieuwendam_RK_kerk-interieur

Een blijvend sprookje op de dijk

Foto’s: Stije van der Beek

Lees ook:

Reacties


ilovenoord