Speel hem nog mooier, die dans

Zou dit het mooiste kunstwerk zijn dat ooit in Noord te zien is geweest? De treurmars van een eindeloze stoet mensen die zich sjokkend, heupwiegend of dodelijk vermoeid voortbewegen door een troosteloos landschap heet More Sweetly Play the Dance. Het werk van de Zuid-Afrikaanse alleskunstenaar William Kentridge strekt zich uit over de volle lengte van de expositieruimte in Eye, van het ene metersgrote beeldscherm naar het volgende. Als je de zaal binnenloopt zie je de stoet in de verte op je afkomen. De donkere marsmuziek van de African Immanuel Essemblies Brass Band vult de verduisterde ruimte, waarin de bezoekers schimmen worden, silhouetten, net als de mannen en vrouwen op het scherm. Dit is een hypnotiserend werk. Je hebt geen keus dan erin op te gaan, de minuten worden uren, je begint na te denken over al die stoeten wanhopige mensen die je in de loop van de jaren voorbij hebt zien trekken, op de vlucht voor honger of oorlog, dit is een dodenmars, maar iets – wat is het, de muziek, de schokkerige dansbewegingen, het wonder van de techniek waarmee deze processie in beeld komt en blijft, het gevoel van doem zonder dat het onafwendbare einde ooit dichterbij komt? – iets aan dit overweldigende werk geeft je ook een gevoel van troost, de troost die kan uitgaan van grote schoonheid.

dance-01

foto Hans Wilschut / Eyefilm

Er zijn mensen die met veel meer kennis van zaken kunnen schrijven over William Kentridge (Johannesburg, 1955). Lees het mooie boekje dat te koop is bij Eye en de Groene-bijlage die je er gratis bij krijgt. Ik kan alleen maar zeggen dat zijn werk me overdonderde. Zo sterk zelfs, dat ik me begon af te vragen of we in Noord ooit wel eens iets mooiers hebben gezien. Een vreemde vraag misschien, bij een werk dat zo’n universeel verhaal vertelt. Maar het staat hier nu, in Noord, en met de komst van zo’n schitterend werk kan je niet meer doen alsof het maar toeval is dat hier af en toe iets moois ontstaat. Er is hier al veel prachtigs voorbij gekomen, jaren geleden al en nu steeds vaker, en het is opwindend om mee te maken hoe het niveau, de diepgang en de schoonheid van de kunst in Noord alsmaar toenemen. Als zich ergens een moment van werkelijke schoonheid vertoont kan de omgeving niet onverschillig blijven: de komst van Kentridge’s meesterwerk betekent voor Noord misschien wel het definitieve moment dat we moeten omschakelen. Tot nu toe was alles wat zich boven de middelmaat verhief mooi meegenomen. Nu is er een standaard gezet. Schoonheid in Noord ontstaat niet meer per ongeluk. Vrijblijvendheid, goede bedoelingen en toevalstreffers zijn niet meer genoeg. Noord verlangt meer en verdient meer.

Lange tijd zette de Knoop van Volten de standaard. De tijdloze sculptuur uit 1996 staat nog altijd aan de pont Distelweg, een icoon van een periode waarin kunst zich losmaakte van de maker en van het verhaal erachter. Het weerkaatst het water en het groen, onaanraakbaar, in zichzelf genoeg.

Noord zelf kwam in beeld met Langer licht, de film van David Lammers uit 2006: traag en ingehouden sudderde die aan de oppervlakte van de tuintjes waar het leven bijna stilstond tijdens lange zomeravonden – maar daaronder broeide het.

En daarna ging het snel. Ik herinner me een avond over kunst in Noord in het kersverse M-Lab, ergens in 2007. De tribune was goed bezet, een man of zestig. Stadsdeelvoorzitter Rob Post opende de avond, keek tevreden om zich heen en zei dat het op zo’n avond tien jaar eerder misschien was gegaan over twee fanfares en drie dansverenigingen. Nu leek het opeens al heel wat. Maar Eye was er nog niet, net zo min als de Tolhuistuin, de Overkant, het Concertgemaal, Nieuw Dakota, de Broedstraten, de Ceuvel, het A-Lab, de Ruimte, Museum de Noord, de nieuwe bibliotheken in de Banne en aan het Waterlandplein, de Vrouwenbazaar, Solid Ground Movement, Undercurrent, ilovenoord etc etc.

Vanaf dat moment volgden de mooie momenten elkaar op. Ik ben een omnivoor, mijn smaak is onmogelijk breed, ik kan met evenveel hartstocht een smartlap tot hoge kunst promoveren als van een hermetisch gedicht vinden dat iedereen het moet lezen. Zolang het maar echt is en boven zijn intenties uitstijgt.

Kunstenaars zochten een verbeelding van de leegstand, de gedwongen verhuizingen, de sloop, de transitie van Noord. Rosie Heinrich liet in 2009 honderd lampionnen wegzweven van het Mosveld, met de namen en gezichten van mensen die moesten plaatsmaken voor de renovatie. Een anoniem genie schilderde in 2010 een spottende lach op het laatste pand dat nog even overeind bleef staan op het niemandsland dat Shell achterliet op Overhoeks. Marjan Teeuwen bouwde in 2013 een reeks slooppanden vlakbij het Waterlandplein van binnen om tot een hallucinerend doolhof. En de Engelse kunstenaar Nathan Coley vertelde ons dat je ook voorbij vandaag kan kijken, met de lichtgevende letters A Place Beyond Belief, die je ziet staan als je met de pont bij de NDSM aankomt.

De kracht van Noord, die koppige mengeling van het besef op de bodem te staan en de trots dat je vanaf hier alleen maar omhoog kan, hoor je het best in de muziek. De met ware doodsverachting uitgevoerde aria’s in de Volksopera Floradorp, in 2012. De hartverscheurende ballade Ik ben een eenzame auto van Iwan Dam en Jacqueline Fleskens, tijdens de voorstelling van Blik Bijzonder in een garage aan de Papaverweg. De triomfantelijke Held van Massih Hutak & The River op het Noorderparkfestival 2013. De meeslepende première van Typhoons album Lobi da basi in de eindelijk geopende grote zaal van de Tolhuistuin: zelf komt hij uit ’t Harde, maar dit concert moest en zou hij in Noord geven.

Dit is maar een heel persoonlijke greep. Maar het zegt iets over Noord. Het tekent de kracht van een stad als die ruimte weet te maken voor kunst die het dagelijks leven optilt en meeneemt. Die zo eerlijk is over de rampzaligheid van de wereld dat je een vreemd soort geluk ervaart omdat de dingen nu eenmaal benoemd moeten worden zoals ze zijn. Die van een allure is waar je zelf groter van gaat denken. Noord heeft die kracht en die ruimte. We krijgen er steeds mooiere dingen te zien. Dankzij mensen die hun werk in het klein doen, in de Broedstraten, bij Rhizomatic, bij Framer Framed, op het ROC. Maar ook op grote schaal, zoals op de NDSM of hier in Eye. Dit is het allermooiste tot nu toe, wat mij betreft. Het moment dat we omschakelen van toevalstreffers naar het echte werk: More Sweetly Play the Dance.

‘More Sweetly Play the Dance’ is nog te zien in Eye tot 29 augustus.

Door: Chris Keulemans

Reacties


ilovenoord